Waarom mensen duurzamer willen leven, maar morgen tóch de auto pakken

Dit jaar wilde ik minder nieuwe kleding kopen. Toch vond ik mezelf de afgelopen maanden geregeld in een winkelstraat. Klaar om me over te geven aan alle verleidingen en de laatste trends.

Je herkent het vast. Je bent van plan vaker naar je werk te fietsen. Maar dinsdagochtend regent het en voor je het weet zit je lekker droog in de auto. Blijkbaar wilden jij en ik het niet graag genoeg, anders hadden we wel doorgezet toch?

Zo simpel is het niet. In deze blog lees je waarom we vaak iets wél willen, maar het lang niet altijd doen.

Wat is de intention-behavior gap?

De intention-behavior gap is het verschil tussen het gedrag dat mensen van plan zijn te vertonen en wat ze uiteindelijk echt doen. Een kloof tussen intentie en gedrag dus.

Onderzoekers Webb en Sheeran onderzochten deze kloof en lieten zien dat ‘dan wilde je het niet graag genoeg’ niet echt klopt. Als je iets graag wilt, betekent dat niet automatisch dat je het ook gaat doen.

Een goede intentie voorspelt wél je gedrag

Dat de intention-behavior gap bestaat, betekent niet dat intenties nutteloos zijn. Intenties hangen zeker wel samen met gedrag. Onderzoek naar milieuvriendelijk gedrag laat bijvoorbeeld zien dat intenties gedrag voorspellen. Ook gewoontes en de mate waarin mensen denken dat ze iets kunnen, spelen een belangrijke rol. Een intentie helpt dus, maar is niet altijd genoeg.

Waarom doen mensen niet wat ze van plan waren?

Stel: je partner wil vaker met de bus naar het werk, maar in de praktijk lukt dat nog niet. Dan kun je voordelen noemen: ‘Lekker chill, airco, beter voor het klimaat.’ Allemaal tof, maar je partner ís al overtuigd. Je probeert dan een motivatieprobleem op te lossen dat niet bestaat.

Een artikel in Nature Climate Change onderscheidt drie groepen factoren die verklaren waarom klimaatvriendelijke intenties niet altijd gedrag worden:

1. Individuele factoren, zoals gewoontes, emoties en cognitieve processen
2. Sociale factoren, zoals sociale normen, identiteit en zichtbaarheid van gedrag
3. Structurele factoren, zoals betaalbaarheid, gemak en vertrouwen in systemen

De intention-behavior gap zit dus niet alleen in het hoofd van mensen. Ook de omgeving en context zijn hartstikke belangrijk.

4 showstoppers voor duurzaam gedrag

1. De duurzame keuze kost te veel moeite
Misschien wil ik met de trein, maar duurt mijn reis twee keer zo lang. Misschien wil ik een duurzaam product kopen, maar is het reteduur. Dan is er wel motivatie, maar ook gedoe. Tijd, geld en moeite kunnen flinke barrières vormen.

2. Die verdomde gewoontes
Veel gedrag wordt niet iedere keer opnieuw zorgvuldig overwogen. We herhalen gedrag in bekende situaties. Je doet je make-up volgens een routine. Checkt je telefoon zodra je wakker wordt. Eet hetzelfde ontbijt als gisteren. Gewoontes maken gedragsverandering lastig. Je kunt prima iets anders van plan zijn, terwijl je routine je richting het oude gedrag trekt.

3. Een intentie is te vaag
Er zit nogal een verschil tussen: ‘Ik wil duurzamer reizen’ en ‘Als het dinsdag droog is, pak ik om 08.00 uur de fiets.’ De eerste is een doel. De tweede koppelt een concrete situatie aan concreet gedrag. Onze intenties zijn vaak simpelweg te vaag om gedrag echt te veranderen.

4. We onderschatten de situatie
Gedrag ontstaat in een moment. Als de duurzame optie op dat moment niet aantrekkelijk is, gaat het hele feest niet door. Bijvoorbeeld omdat niemand anders het doet, de optie onzichtbaar is of jij toevallig boos of verdrietig bent. De invloed van de context is vaak groter dan ons doorzettingsvermogen om het goede te doen.

Hoe verklein je de intention-behavior gap?

Er bestaat helaas geen standaardoplossing waarmee je iedere intentie omzet in gedrag. Daarvoor verschillen gedrag, doelgroepen en omstandigheden te veel. Maar er zijn natuurlijk wel richtingen. Ik vind zelf ook het Fogg Behavior Model echt een heel fijn model om mee te werken.

1. Maak het gedrag concreet
‘Leef duurzamer’ is geen concrete handeling. ‘Neem deze week een herbruikbare beker mee naar kantoor’ wel. Als je het gedrag kunt fotograferen, heb je goed doelgedrag.

Je kunt ook werken met een ‘als-dan-plan’, oftewel een implementation intention: als situatie X plaatsvindt, voer ik gedrag Y uit.

Psychologen Gollwitzer en Sheeran onderzochten dit principe. Je hoeft dan niet pas op het beslismoment te bedenken wat je gaat doen. Je hebt vooraf al een situatie bedacht. Daarmee vergroot je de kans dat het gedrag plaatsvindt.

2. Kijk naar barrières
Vraag niet alleen waarom iemand iets wil. Onderzoek vooral wat iemand nodig heeft om het te kunnen doen. Is de duurzame optie beschikbaar? Betaalbaar? Makkelijk? Vindbaar? Past het gedrag binnen bestaande routines?

Gedragsverandering begint niet bij communicatie (sorry)

Voor de communicado’s onder ons is dat wat ongemakkelijk. Niet alles draait om ons… Kijk eerst naar de context, zodat je geen geld weggooit. Maakt die omgeving het gewenste gedrag makkelijk en vanzelfsprekend? Weten mensen dat de optie bestaat?

Pas daarna kun je met communicatie extra motiveren of mensen op je oplossing wijzen. Begin dus met concreet gewenst gedrag. Onderzoek vervolgens waarom dat gedrag nu nog niet plaatsvindt. Ontbreekt motivatie? Zijn er praktische barrières? Speelt gewoontegedrag een rol? Ontbreekt een trigger?

Als je weet waar het probleem zit, kun je gericht experimenteren richting een oplossing.

Bronnen

Bamberg, S. & Möser, G. (2007). Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behaviour. Journal of Environmental Psychology, 27(1), 14–25.

Fielding, K. S. & Hornsey, M. J. (2026). Understanding and reducing the intention–behaviour gap in climate action. Nature Climate Change, 16, 638–647.

Gollwitzer, P. M. & Sheeran, P. (2006). Implementation Intentions and Goal Achievement: A Meta-analysis of Effects and Processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119.

Webb, T. L. & Sheeran, P. (2006). Does changing behavioral intentions engender behavior change? A meta-analysis of the experimental evidence. Psychological Bulletin, 132(2), 249–268. 

Carrero, I., Valor, C., Redondo, R., & Vilà, I. (2025). A meta-analysis of the effectiveness of implementation intentions for pro-environmental behavior adoption. Sustainable Production and Consumption, 55, 63–75.